سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
368
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
دولت خداداد حكم به گزاردن نماز جماعت نمايند همه امتثال فرمان واجب الاذعان خواهند نمود و سيد دلدار على را ارشاد پيش نمازى فرمايند كه روح ملت بيضا و شريعت غرّا خواهد بود و به بناى اين امر گوى سبقت در ميدان سعادت از همه خواهند ربود و ذات مبارك هم اگر نماز پنجگانه را به اقتداى سيد دلدار على بگزارند در هرجا نماز جماعت رواج خواهد يافت ، ابدالآباد ثواب به روزگار فرخنده آثار عايد خواهد گرديد ، و از باقيات صالحات بندگان عالى متعالى خواهد بود . و الباقيات الصالحات خير عند ربك ثوابا و مردّا » . ( نجوم السماء ، 347 - 349 ) . از اين نامه نتايجى مفيد به دست آمد . تمايلات دينى حكومت اوده مشخص شد ، عمر ملا على پادشاه به آخر رسيد و براساس حدس ملا قبل از 1224 ه ق وفات و لقب غفران پناه يافت . وى در نيابه دور تر از فيضآباد منزل داشت و در همان جا درگذشت و در منزل مسكونى خود دفن شد . كتاب المواعظ از اوست . آقا بزرگ تهرانى مجموعهاى از سخنرانيهاى فارسى او را به خط مؤلف در كربلا نزد حسن يوسف اخبارى ديده و نوشته است كه نزديك به تلف شدن است . فرزندان او عبارتند از : ملا احمد على ، ملا قاسم على ، ملا جواد ، ملا اكبر على كه در سن هجدهسالگى درگذشت . ابو طالب خان ، ملا محمّد تقى كه از اولاد او به قول صاحب نجوم السماء هنوز هم باقى هستند . على سيد ، سلطان العلماء 1324 ه ق / 1906 م سلطان العلماء مولانا سيد على بن ابو الحسن شوشترى در حيدرآباد متولد شد . ابتدا نزد پدرش تعليم گرفت ، شجاع الدوله مختار الملك نواب تراب عليخان او را به عنوان معلم براى نواب لايق عليخان تعيين كرد و نواب حيدرآباد او را به « سلطان العلماء » ملقب ساخت . على عباس چرياكوتى و سلطان العلماء سيد على باهم بحث و مباحثه داشتند . مولانا به زبان عربى شعر مىسرود . سيد على در 24 ذيقعده 1324 ه ق در حيدرآباد درگذشت و حكيم نوازش على مادّه تاريخ وفات او را از جملهء : « مضجعه دار النعيم » استخراج كرده است .